Çinin Yaxın Şərqdəki rolu arta bilər – Politoloqdan diqqətçəkən təhlil
Elxan Şahinoğlu: İran Çinin Yaxın Şərqdə vasitəçi olmasında maraqlıdır – Pekinin hərbi iştirakı narahatlıq yarada bilər
İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf Tehranın Yaxın Şərqdəki münaqişələrin tənzimlənməsi və bölgədə sabitliyin bərpası üçün Çinin diplomatik vasitəçiliyinə cəlb olunmasında maraqlı olduğunu bəyan edib.
Politoloq Elxan Şahinoğlu bu barədə sosial şəbəkə hesabında yazıb. Onun fikrincə, Qalibafın açıqlaması İrandakı mühafizəkar qüvvələrin də ortaq mövqeyini əks etdirir.
Şahinoğlu xatırladıb ki, 2023-cü ilin martında Çinin vasitəçiliyi ilə İran və Səudiyyə Ərəbistanı Pekində diplomatik əlaqələrin bərpasına dair razılığa gəliblər. Beləliklə, yeddi illik fasilədən sonra iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər yenidən qurulub.
Lakin politoloqun qənaətinə görə, diplomatik əlaqələrin bərpası tərəflər arasındakı gərginliyi tam aradan qaldırmayıb. O, İranın Səudiyyə Ərəbistanına qarşı raket və dron hücumlarını bu münasibətlərin mürəkkəbliyini göstərən nümunələrdən biri kimi qeyd edib.
Şahinoğlu Yəməndəki husilərin Səudiyyə Ərəbistanına hücumlarında İranın maliyyə və hərbi dəstəyinin mühüm rol oynadığını bildirib. Onun fikrincə, İranın dəstəyi olmadan husilərin bu hücumları davamlı şəkildə həyata keçirməsi mümkün deyil.
Politoloq Çin şirkətlərinin husilərin raket istehsalında istifadə edə biləcəyi ikili təyinatlı komponentlərin tədarükündə iştirakı barədə məlumatlara da diqqət çəkib. Çinli diplomatlar bu iddiaları əsassız hesab edirlər. Bununla belə, ABŞ Maliyyə Nazirliyinin açıqlamalarında və BMT materiallarında husilərin silah istehsalı üçün xaricdən ikili təyinatlı komponentlər əldə etməsi ilə bağlı məlumatlar yer alıb. Bu məlumatlar Çinin dövlət səviyyəsində həmin tədarükü təşkil etdiyini təsdiqləmir.
Şahinoğlu hesab edir ki, Pekinin əsas məqsədlərindən biri ABŞ-ın Avrasiya bölgəsindəki hegemonluğunu zəiflətməkdir. Onun fikrincə, Çin dron və raket istehsalı texnologiyalarını tərəfdaş hesab etdiyi ölkələrlə bölüşməklə bölgədə təsir imkanlarını artırmağa çalışır.
Politoloq qeyd edib ki, Çin İran üzərindən husilərə dron istehsalı üçün komponentlərin göndərilməsində iştirak edə bilsə də, Bab əl-Məndəb boğazında sabitliyin qorunmasında maraqlıdır. Buna səbəb kimi Səudiyyə Ərəbistanının Çinin əsas xam neft təchizatçılarından biri olmasını göstərib. Şahinoğlunun qeyd etdiyi məlumata görə, 2025-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı Çinin ümumi xam neft idxalının təxminən 14 faizini təmin edib.
O, bu iqtisadi marağın Çinin Bab əl-Məndəb boğazında ticarət gəmiçiliyinin təhlükəsizliyinə önəm verməsini izah edən amillərdən biri olduğunu bildirib. Bununla yanaşı, politoloq İranın Hörmüz boğazı üzərində nəzarətini qorumağa çalışdığını vurğulayıb.
Şahinoğlunun fikrincə, Tehran Çinin Yaxın Şərqdə vasitəçi rolunu gücləndirməsini istəsə, buna etiraz edənlər yalnız ABŞ-la məhdudlaşmayacaq. Çinlə münasibətlərində gərginlik yaşayan bölgə dövlətləri də Pekinin əsas diplomatik vasitəçiyə çevrilməsinə müsbət yanaşmaya bilər.
Politoloq hesab edir ki, İranın təklifi reallaşarsa, Çin bölgədə diplomatik fəallığını artırmaqla yanaşı, hərbi iştirakını da genişləndirməyə çalışa bilər. Onun qənaətinə görə, belə bir proses Avrasiya ölkələrinin bir qisminin maraqlarına uyğun gəlməyə bilər.


















