Rusiya, ABŞ və Çin liderlərinin görüşündə hansı məsələlər müzakirə olunacaq?
Çində keçiriləcək Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (APEC) sammiti çərçivəsində ABŞ Prezidenti Donald Tramp, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Çin lideri Si Cinpin arasında üçtərəfli görüş keçiriləcək. Görüşün noyabrın 19-da Çinin Şençjen şəhərində baş tutacağı təsdiqlənib.
Politoloq Elxan Şahinoğlu Sozcu.az-a açıqlamasında bildirib ki, liderlərin görüşündə Rusiya-Ukrayna müharibəsi, İran ətrafındakı gərginlik və nüvə silahlarının məhdudlaşdırılması kimi məsələlər diqqət mərkəzində olacaq.
Onun sözlərinə görə, Tramp görüş zamanı Putinin Ukrayna siyasətini dəyişib-dəyişməyəcəyini müəyyənləşdirməyə çalışacaq. Lakin Rusiya prezidentinin mövqeyində hər hansı dəyişikliyə işarə yoxdur. Bunu Əbu-Dabi danışıqları da göstərdi.
Tramp atəşkəs istəyir. Putin isə Donbasın tamamilə Rusiyaya təhvil verilməsi şərti ilə atəşkəsə razılaşa biləcəyini vurğulayır. Moskvanın Avropada yeni təhlükəsizlik arxitekturasının qurulması ilə bağlı əlavə tələbləri də var. Halbuki Brüssel Avropanın yeni təhlükəsizlik arxitekturasına ehtiyacı olmadığı qənaətindədir.
Politoloq hesab edir ki, Putin və Si Cinpin İran məsələsində də Trampla ortaq mövqeyə gələ bilməyəcəklər.
ABŞ kəşfiyyatının son məlumatlarına görə, İranın ballistik raketlərinin sayı 2 mini keçib. Tramp rusiyalı və çinli həmkarlarını Tehrana təzyiq göstərməyə inandırmağa çalışacaq. Ancaq Moskva və Pekinin İran üzərində təzyiq yaratmaq niyyətində olmadığı, əksinə, Tehranın ABŞ qarşısında müqavimət imkanlarının güclənməsində maraqlı olduğu bildirilir.
ABŞ rəsmilərinin sözlərinə görə, İran əvvəlcədən ehtiyatda saxladığı komponentlərdən istifadə etməklə raket istehsalını davam etdirir. Həmin komponentlərin Rusiya və Çindən əldə edildiyi ehtimalı da var.
Trampın Çindən digər bir istəyi bu ölkənin nüvə silahlarına nəzarət və məhdudlaşdırma danışıqlarına qoşulmasıdır. Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatlarına görə, Rusiyanın təxminən 4 400, ABŞ-ın 3 700, Çinin isə 620 nüvə başlığı mövcuddur.
Soyuq müharibə illərində ABŞ və keçmiş SSRİ arasında nüvə silahlarının müxtəlif növlərinin məhdudlaşdırılmasına dair razılaşmalar əldə olunub. SSRİ dağıldıqdan sonra bu razılaşmalar üzrə öhdəliklər Rusiyaya keçib. Çin isə həmin razılaşmaların kənarında qalıb.
Vaşinqtonun istəyinə baxmayaraq, Pekin nüvə danışıqlarına qoşulmaqda maraqlı görünmür. Bu isə Çinə nüvə arsenalını genişləndirmək üçün daha geniş imkanlar yaradır.
Elxan Şahinoğlu qeyd edib ki, Hindistanın Baş naziri Narendra Modinin Çində keçiriləcək sammitdə gündəliyi fərqlidir. Hindistan Qlobal Cənub siyasəti çərçivəsində region ölkələri ilə ikitərəfli əlaqələrini gücləndirməyə çalışır. ASEAN-a üzv dövlətlərlə münasibətlərin inkişafı Yeni Dehlinin “Şərqə Doğru Hərəkət” siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir.
Bununla belə, Hindistan ABŞ, Rusiya və Çin liderlərinin Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dayandırılması və İran məsələsində ortaq məxrəcə gəlməsində maraqlıdır. Çünki bu münaqişələr Hindistanın enerji və digər strateji məhsullara çıxış imkanlarına mənfi təsir göstərir.
Redaksiya qeydi: Görüşün noyabrın 19-da Şençjendə keçiriləcəyi Çin XİN və Kremlin açıqlamaları ilə təsdiqlənib. Bununla belə, ABŞ rəsmilərinin açıqlamasına görə, üçtərəfli görüşdə Ukrayna məsələsinin deyil, əsasən İran və nüvə silahlarının məhdudlaşdırılması mövzularının müzakirəsi nəzərdə tutulur.


















