QANLI KƏNDİR VƏ AĞ TÜSTÜ - Hekayə

I HİSSƏ: Cəhənnəmin astanası

Dünya mənim üçün şüşə qırıqları üzərində yalınayaq yerimək kimi başlamışdı. Atamın nəfəsi hər gecə evimizə ucuz araq və çürümüş tütün qoxusu gətirirdi. O, sadəcə içki düşgünü deyildi; o, ruhunu uyuşdurucu maddələrin qaranlığında itirmiş bir kölgə idi. Pul tapmayanda – ki, çox vaxt tapmırdı – evdəki yeganə “sərvəti”, yəni bizi hədəf seçirdi. Divarlar anasız qalmış quzu kimi mələşən fəryadlarımıza şahiddi.

Nəhayət, anamın dözümü bir gecə - atamın onun boğazına mətbəx bıçağı dirədiyi o məşum gecə - tükəndi. Məhkəmə zalı soyuq idi. Hakim çəkicini masaya çırpanda atamın valideynlik hüququ bir kağız parçası kimi yırtılıb atıldı. Mən anamın himayəsinə verilmişdim. Amma azadlıq sandığımız şey, əslində, daha böyük bir tələnin başlanğıcı idi.

Nənəmgilin evi bir sığınacaq yox, mühakimə mərkəzi idi. Qohumların pıçıltıları qulaqlarımda cingildəyirdi: "Artıq uşaq", "Uğursuzun törəməsi". Anam gənc idi, gözəl idi və nənəm üçün bu, "təzədən ərə getmək" üçün bir maneə idi. Bir gün anam otağıma girdi, gözləri qızarmışdı. — Səni apara bilmərəm, — dedi, səsi titrəyirdi. — Onun şərti belədir. Uşaqlı bir qadını istəmir.

Dizlərinə qapanıb yalvardım. Köynəyindən elə yapışmışdım ki, elə bil buraxsam uçuruma yuvarlanacaqdıq. Amma o, əllərimi bir-bir barmaqlarından qopardı və qapıdan çıxdı. O qapının örtülməsi mənim uşaqlığımın tabutuna vurulan ilk mismar idi.

Dayımın evində mən artıq bir qohum deyil, hər kəsin hiddətini boşaltdığı bir boks kisəsi idim. Bir sabah dayım yanıma gəldi. Üzündə qəribə, heç vaxt görmədiyim bir rəhm maskası vardı. — Hazırlaş, — dedi, — səni şəhərə aparıram. Bəlkə ananı görəsən.

Qəlbimdə ümid işığı yandı. Yol boyu pəncərədən baxıb anamın ətrini xatırlamağa çalışırdım. Lakin maşın hündür, boz, tikanlı məftillərlə əhatə olunmuş bir binanın önündə dayananda qanım dondu. Qapının üzərindəki lövhə mənə ölüm hökmü kimi göründü: Dövlət Uşaq Evi. Dayım məni içəri itələdi, sənədləri masanın üstünə atdı və arxasına belə baxmadan toz içində uzaqlaşdı.

II HİSSƏ: Boz divarlar və Qasımın qurğusu

Uşaq evi həyatın çöl tərəfindən daha qəddar, daha rəhmsiz bir mexanizm idi. Beş yaşlı körpə ilə on beş yaşlı canavar bir palatada qalırdı. Tərbiyəçilərin qəlbi betonlaşmışdı; onlar üçün biz sadəcə dövlətin ayırdığı yemək payları idik.

Orada Salmanla tanış oldum. O, mənim əksim idi – səssiz, dərindən baxan və qəlbində bir vulkan gizləyən uşaq. Onun hekayəsi mənimkindən də betər idi: Anası qəzada ölmüş, atası isə yeni arvadının "ya mən, ya o" ultimatumuna boyun əyib oğlunu bura "zibilliyə" atmışdı.

Amma buradakı əsl dəhşət gecələr başlayırdı. Qasım adlı bir "tərbiyəçi" – əslində isə bir qul taciri – bizi hər səhər gizlicə şəhərin müxtəlif nöqtələrinə paylayırdı. Biz dilənməli idik. Axşam gətirdiyimiz hər qəpik uşaq evinin müdiri ilə Qasımın cibinə gedirdi. Əgər norma dolmasaydı, otaqdakı o qaranlıq küncdə bizi ağır şlanq zərbələri gözləyirdi.

Bir gün Salman küçədən qayıdanda ruhu bədənindən ayrılmış kimi görünürdü. Divara söykənib yavaşca yerə çökdü. — Nə oldu? — deyə soruşdum, qorxu ilə. Salman gözlərini mənə zillədi. O gözlərdə artıq yaş yox idi, sadəcə közərən bir nifrət vardı. — Bu gün bir lüks maşın dayandı qabağımda, — dedi pıçıltı ilə. — Şüşə aşağı düşdü. İçəridəki adam... o idi. Atam. Məni tanımadı. Amma mən onun boynundakı o xalı, vurduğu o ucuz ətri belə tanıdım. Pul istədim, əlimi uzatdım. O isə... o isə maşından düşüb "rədd ol burdan, küçə iti!" deyib üzümə elə bir şillə vurdu ki...

Salman əlini yanağına qoydu. O şillə sadəcə onun üzünü yox, qəlbindəki sonuncu insanlıq qırıntısını da yandırıb kül etmişdi. Həmin gecə Salman ilk dəfə ağlamadı. O, sadəcə divara bir ad cızdı: Qisas!

III HİSSƏ: Taleyin ironiyası və düyün

İllər bir-birini qovaladı. On altı yaşımızda bizi "sosial adaptasiya" adı altında uşaq evindən çıxardılar. Məni şəhər kənarındakı geniş bir fermaya - kənd təsərrüfatı işlərinə, Salmanı isə şəhərdəki logistika anbarlarından birinə göndərdilər. Fermadakı rəhbərimiz Əli adlı sərt bir adam idi.

Bir gecə Əlinin otağında onun cansız bədənini tapdım. Boğulmuşdu. Amma hadisə yerində qəribə detallar vardı. Polis gələndə müstəntiq Rəşad otağı incələməyə başladı. — Qapı içəridən bağlanmayıb, — dedi Rəşad öz-özünə. — Boğulma izləri peşəkar deyil, amma qatil çox qəzəbli qatildir. Qatilin barmaq izləri yoxdur, ancaq masanın üzərində bir uşaq oyuncağı – köhnə bir plastik əsgər qalıb.

Müstəntiq mənə tərəf döndü. Mən şokda idim. O əsgər oyuncağını tanıyırdım. Onu illər əvvəl uşaq evində Salmana mən hədiyyə etmişdim. Rəşad oyuncağı polietilen torbaya qoydu. — Bu uşaq oyuncağı sənin otağından çıxan əşyalarla eynidir, — dedi. — Üstəlik, Əlinin dırnaqları arasında sənin köynəyinin sapları tapılıb.

Anladım ki, kimsə məni tələyə salıb. Sübutlar – köynəyimdən qoparılmış parça, otağımdakı "itmiş" oyuncaq – hamısı əleyhimə idi.

IV HİSSƏ: Ölümün adlıq halı

Məhkəmə prosesi qısa və qəddar oldu. Dövlət vəkili işə barmağının ucu ilə baxırdı. Müstəntiq Rəşadın təqdim etdiyi "sübutlar" – oyuncaq və köynək sapları – məni kəndirə doğru itələdi. Hakim soyuq səslə hökmü oxudu: Ölüm cəzası. Ölüm kamerasında keçən hər saniyə min illik işgəncəyə bərabər idi. Divarlar üstümə gəlirdi. Mən etmədiyim bir cinayətin bədəlini ödəyirdim. Bir dəfə ümidsizlikdən biləklərimi kəsməyə çalışdım, amma həkimlər məni xilas etdilər. Həkimin o soyuq istehzası hələ də qulağımdadır: — Tələsmə, uşaq. Vaxtın çatanda dövlət özü səni öldürəcək.

Və o gün gəldi. Fevralın soyuq bir səhəri. Qapının ağır cırıltısı məni kabusdan oyatdı. — Hökm icra olunmalıdır. Dur ayağa!

Məni edam meydanına apardılar. Gözlərimi qara bir parça ilə bağladılar. — Son istəyin? — Bir siqaret, — dedim. — Heç olmasa bu həyatın acısını bir az da tüstü ilə dadım.

Kimsə güldü: — Siqaret sağlamlığa ziyandır, bilmirsən? — Beş dəqiqəyə ürəyimə qurğuşun dolacaq, — dedim, — sağlamlıq artıq mənim üçün bir heçdir.

Dodaqlarıma bir siqaret qoydular. İlk tüstünü ciyərlərimə çəkəndə Tanrıya pıçıldadım: "Əgər varsansa, bu ədalətsizliyi gör! Mən günahsızam!"

V HİSSƏ: Həqiqət və həqiqətlər

Siqaretin közü artıq dodaqlarımı yandırırdı. Güllələnmə manqasının tüfənglərinin şaqqıltısı eşidildi. — Hazır ol! Nişan al!

Və o an bir səs eşidildi: — Dayanın! Hökm ləğv olundu!

Gözlərimdəki sarğını cırıb atdılar. Qarşımda müstəntiq Rəşad dayanmışdı. Əlində bir rəsmi sənəd vardı. — Dayanın, — dedi Rəşad. — Yeni dəlil tapılıb. Salman hər şeyi etiraf etdi. O gecə sənin köynəyini oğurlayıb, sapları Əlinin dırnaqlarının arasına özü yerləşdirib. Vicdanı dözmədi. Amma əsl xəbər bu deyil.

Rəşad dərindən nəfəs alıb davam etdi: — Bu sabahdan etibarən ölkədə “Ölüm hökmü qanunu” ləğv edildi. Sənin hökmün ömürlük həbslə əvəz olunmalı idi, amma Salmanın etirafından sonra sən tamamilə azadsan.

İllər sonra Salmanla yenidən görüşdüm. O, azadlıqda idi. — Necə oldu? — deyə soruşdum. — Sən qatilsən, səni niyə buraxdılar?

Salman cibindən bir siqaret çıxarıb yandırdı. — Əli o adam idi. Atam... Məhkəmə araşdırması zamanı məlum oldu ki, Əli – yəni atam – illərdir uşaq evindən uşaqları pulla alıb qul kimi işlədirmiş. Mənim etdiyim cinayət deyil, illərlə davam edən bir işgəncəyə son qoymaq idi. Müstəntiq Rəşad da bir vaxtlar bizim yetimxananın sakini olub. O mənə kömək etdi ki, həqiqəti sistemli şəkildə üzə çıxaraq. Qanunun ləğvi isə bizim hekayəmizin cəmiyyətdə yaratdığı əks-səda sayəsində sürətləndi.

Mən də bir siqaret yandırdım. Artıq tüstü bizə acı gəlmirdi. — Biz sadəcə sağ qalmadıq, Salman, — dedim. — Biz bu ölkənin qanunlarını dəyişən o talesiz uşaqlar olduq.

İkimiz də güldük.

Müəllif: Əbil Həsənov