İNSAN ÖZÜNDƏN ÇOX ŞEY ÖYRƏNƏ BİLƏR
İnsan ömrü boyu öyrənir.
Kitablardan, müəllimlərdən, dostlardan, düşmənlərdən. Getdiyi şəhərlərdən, tərk etdiyi evlərdən, itirdiyi adamlardan. Bəzən bir sözdən, bəzən uzun bir sükutdan.
Amma ən yaxın müəllimini çox vaxt gec tanıyır.
Özünü.
Bunun üçün bəzən yeni bir kitab açmağa deyil, köhnə bir qapını aralamağa ehtiyac var — öz keçmişinin qapısını.
Orada bir vaxtlar uğrunda mübarizə apardığın, indi isə əhəmiyyətsiz görünən şeylər var.
İtirməkdən qorxduğun, sonra onsuz yaşamağı öyrəndiyin insanlar var.
“Bunu heç vaxt etmərəm” deyib etdiklərin.
“Buna dözə bilmərəm” deyib dözdüklərin.
“Buradan sonra həyat yoxdur” düşündüyün, amma ertəsi səhər yenə oyandığın günlər.
İnsan keçmişinə diqqətlə baxanda bəzən orada özünə bənzəyən yad bir adam görür.
Üzü sənindir.
Adı sənindir.
Xatirələri sənindir.
Amma düşüncələri artıq tamamilə sənin deyil.
Böyümək yaşın artması deyil. Dünənki özünlə bugünkü özün arasındakı məsafəni görə bilməkdir.
Biz başqalarını mühakimə etməkdə qəribə dərəcədə cəsarətliyik. Özümüzə çatanda isə birdən vəkilə çevrilirik.
Şərait belə gətirdi.
Başqa yol yox idi.
Məni buna məcbur etdilər.
Bəlkə bunların hamısında həqiqət payı var. Amma insanın özünü tanıması bəraət axtardığı yerdə deyil, bəhanələrdən imtina etdiyi yerdə başlayır.
Niyə susdum?
Niyə qorxdum?
Niyə getdim?
Niyə qaldım?
Niyə bağışladım?
Niyə bağışlaya bilmədim?
Bəzi sualların cavabını heç bir kitab vermir. Çünki həmin sualların içindən yalnız sən keçmisən.
İnsanın özündən öyrəndiyi ən ağır dərslər uğurlarından gəlmir.
Uğur insanı sevindirir.
Məğlubiyyət isə onu öz qarşısında oturdur.
Və soruşur:
— İndi nə edəcəksən?
Çünki insan yıxılanda yalnız gücünü itirmir. Özü haqqında qurduğu təsəvvürü də itirir.
Mən güclüyəm.
Mən qorxmuram.
Mən heç vaxt təslim olmuram.
Həyat isə bir gün bu cümlələrin qarşısına sual işarəsi qoyur.
İnsan onda anlayır ki, özünü tanımaq içində görmək istəmədiyin adama da baxa bilməkdir. Qorxunu görmək. Qısqanclığı görmək. Təkəbbürü görmək. Susmalı olduğun yerdə danışdığını, danışmalı olduğun yerdə susduğunu qəbul etmək.
Ən çətin etiraflar başqalarına deyil, insanın özünə etdiyi etiraflardır.
Amma insan özündə yalnız zəifliklərini kəşf etmir.
Bir gün geriyə baxıb başqa bir həqiqəti də görür:
Dözə bilməyəcəyini düşündüyü günlərdən keçib.
Tək qala bilməyəcəyini düşündüyü halda tək qalıb.
Bitdi dediyi yerdən yenidən başlayıb.
İnsan nə qədər güclü olduğunu güclü olduğu anda bilmir. Bunu yalnız həmin günlər keçəndən sonra anlayır.
Keçmiş yalnız xatirələrin yaşadığı yer deyil. İnsanın özü haqqında bilmədiklərinin arxividir.
Orada səhvlərimiz var.
Qorxularımız var.
Yanlış seçimlərimiz var.
Amma ayağa qalxdığımız günlər də var.
İnsanın ən böyük məktəbi onun öz ömrüdür.
Bu məktəbdə dərs cədvəli yoxdur.
İmtahanların vaxtı əvvəlcədən deyilmir.
Səhvlərin doğru cavabı kitabın sonunda yazılmır.
Əvvəl yaşayırsan. Sonra anlayırsan. Bəzən isə anlamaq üçün illər lazımdır.
Bu məktəbdə insan həm şagirddir, həm də müəllim. Sadəcə içindəki müəllimin səsini eşitmək üçün bəzən bütün başqa səsləri susdurmaq lazımdır.
Və özündən soruşmaq:
— Bütün bu illər mənə nə öyrətdi?
Cavab bəlkə dərhal gəlməyəcək.
Amma insan özündən qaçmadan gözləyə bilsə, bir gün anlayacaq:
Ömrü boyu axtardığı müəllim heç vaxt ondan uzaqda olmayıb.
Əbil Həsənov
