71 illik mühacirətdən sonra Müsavat Azərbaycana necə qayıtdı?

Müsavat Partiyasının Azərbaycanda fəaliyyətinin bərpasından 34 il ötür – Tarixi qurultayda nələr baş verib?

Bu gün – 6 noyabr 1992-ci ildə Müsavat Partiyasının Azərbaycanda fəaliyyətinin bərpa olunduğu gündür. 8 noyabr 1992-ci ildə isə partiya rəsmən dövlət qeydiyyatına alınıb.

Sozcu.az xəbər verir ki, 71 il Azərbaycandan kənarda fəaliyyət göstərən Müsavat Partiyası tarixi bərpa qurultayından sonra ölkədə siyasi fəaliyyətini yenidən bərpa edib.

Müsavat Partiyasının Azərbaycanda bərpasının necə baş verdiyi, bu prosesdə kimlərin iştirak etdiyi və tarixi qurultayda hansı qərarların qəbul olunduğu barədə məlumatı təqdim edirik.

Müsavat Partiyasının III (Bərpa) Qurultayını Bərpa Mərkəzinin başqanı İsa Qəmbər və Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin yaxın silahdaşı, Türkiyədə fəaliyyət göstərən Milli Müsavat Xalq Partiyasının baş katibi Əhməd Qaraca açıblar.

Bərpa Mərkəzi Türkiyədəki əski müsavatçılarla uzun sürən məsləhətləşmələrdən sonra 1992-ci il iyunun 28-də yaradılıb. Məsləhətləşmələrdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Əbülfəz Elçibəy də iştirak edib.

Bərpa Mərkəzi Azərbaycanda fəaliyyətə başlayanda Türkiyədə fəaliyyət göstərən əski müsavatçılar bu münasibətlə Ankarada mətbuat konfransı keçiriblər. Mətbuat konfransında Milli Müsavat Xalq Partiyasının Başqan Vəkili Məhəmməd Kəngərli və Baş katibi Əhməd Qaraca açıqlamalar veriblər.

Məhəmməd Kəngərli mətbuat konfransında çıxışında deyib:

“Dəyərli mətbuat işçiləri və dava arkadaşlarım! Bu gün Türk dünyasının bir parçası olan Azərbaycanımızın və Azərbaycan xalqının 70 ildən bəri yurd içində və yurd xaricində vermiş olduqları milli bağımsızlıq mücadiləsinin öndərliyini yapmış olan bir siyasi partiyamızın yenidən səhnəyə çıxışını sizlərə müjdələmək istəyirəm”.

Əhməd Qaraca isə bildirib:

“Biz, Milli Müsavat Xalq Partiyası Başqanlıq Divanı olaraq Bərpa Mərkəzinin tərkibini müzakirə edərək razılıq verdik. Bu mərkəzdə yer alan arkadaşlarımızın ölümsüz Öndər Məhəmməd Əmin Rəsulzadəyə və onun idealına layiq bir fəaliyyət içində olacaqlarına güvənməkdəyik”.

Elçibəy Müsavatın bərpa qurultayında iştirak edib

Müsavat Partiyasının Bərpa Qurultayında ilk söz Azərbaycan Prezidenti Əbülfəz Elçibəyə verilib.

Əbülfəz Elçibəy çıxışında Müsavat Partiyasının tarixi rolunu və onun Azərbaycan xalqının milli azadlıq mübarizəsindəki yerini xüsusi vurğulayıb:

“Hörmətli xanımlar və bəylər! Partiyanın hörmətli nümayəndələri! Mən sizin hamınızı bu tarixi gündə 80 ildən çox yol gəlmiş bir partiyanın nümayəndələri kimi ürəkdən təbrik edir, sizin hamınıza millətimizin qazandığı Müstəqillik yolunda böyük uğurlar arzulayıram! Tarixin keşməkeşlərindən keçib həyatiliyini sübut edən bir partiyanın III Qurultayında iştirak etməyimi özümə şərəf sayıram. Bu, 70 ildən çox totalitar rejimdə yaşayan, Azərbaycan xalqının azadlığa, müstəqilliyə ümidini qoruyub saxlayan bir partiyanın qurultayıdır. Bu partiya bu gün hamımızın daşıdığımız ideyanın əsasını qoyan, Şərqdə nəhəng siyasi liderlərdən sayılan böyük Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin ideyasını daşıyan bir partiyadır. Müsavat Partiyası heç bir iş görməsəydi belə, o, üç prinsipə dayanan bayrağı yaratmaqla, bu millətə ən böyük xidməti etmiş olardı”.

Türkiyədən gələn nümayəndə heyəti

Müsavat Partiyasının III (Bərpa) Qurultayında Türkiyədən gələn aşağıdakı nümayəndə heyəti iştirak edib:

* Əhməd Qaraca

* Məhəmməd Kəngərli

* Heydər Atak

* Necati Okut

* Selçuk Önal

* İsa Yaşar Tezel

* Timur Aksu

* Məhəmməd Müştaq

* Ramazan Öz

* Əli Rza Turan

* Abbas Aslan

* Qurban Aydın

Qurultayda İsa Qəmbər partiyanın başqanı seçilib. Qızğın müzakirələrdən sonra partiyanın yeni proqramı qəbul edilib.

Müsavat Partiyasının başqanları

Müsavat Partiyasının bu günə qədər altı başqanı olub:

* Məhəmməd Əmin Rəsulzadə

* Mirzə Bala Məmmədzadə (1955–1959)

* Kərim Odər (1959–1981)

* Məhəmməd Azər Aran (1981–1992)

* İsa Qəmbər (1992–2014)

* Arif Hacılı (2014-cü ildən)

Müsavatın Azərbaycana köçürülməsi ilə bağlı tarixi qərar

Müsavat Partiyasının Azərbaycandakı III Bərpa Qurultayından əvvəl Türkiyədəki Azərbaycan Milli Müsavat Xalq Partiyası Mərkəzi Komitəsi Başqanlıq Divanı partiyanın Azərbaycana köçürülməsi ilə bağlı qərar qəbul edib.

Qərarda aşağıdakılar qeyd olunub:

1. Müsavat Partiyası Başqanlıq Divanı 10 iyul 1991-ci il tarixdə keçirmiş olduğu toplantıda 71 ildən bəri mühacirətdə fasiləsiz olaraq milli bağımsızlıq hərəkatına öndərlik edən Müsavatın 80-ci quruluş ildönümü münasibəti ilə siyasi fəaliyyətlərinə rəsmən fəal bir surətdə Ana Vətən Azərbaycanda yenidən başlamasına və bu qayda ilə ölkədə təşkilatlanmasına qərar vermişdir.

2. Birinci maddədəki qərarın işığı altında Müsavatın Azərbaycanda rəsmən yenidən qurulması, təşkilatlanması, yayılması və Azərbaycanın siyasi həyatındakı yerini ala bilməsi istəyi ilə siyahıda adları yazılı şəxslərin Qurucu üzvlər olaraq təsvibinə Divanın 21 mart 1992-ci il tarixdəki 12 saylı iclasında qərar vermişdir.

3. İkinci maddədəki qərarın həyata keçirilərək gerçəkləşə bilməsi üçün sayın Nəsib Nəsibzadəyə tam yetki verilmişdir.

4. Müsavat Partiyasının ikinci maddədə bəhs edilən siyahıdakı Qurucu üzvləri Partiyanın yenidən quruluş tarixi olaraq 28 May 1992-ci il tarixini qəbul etmələri siyasi görüş və Bağımsızlıq mücadiləmizin Təməl Fəlsəfəsinə uyğun düşəcəkdir. Azərbaycanda “Müsavat”ın yenidən rəsmən quruluşu eyni gün həm Bakıda, həm də Ankarada keçiriləcək geniş bir mətbuat konfransı ilə bütün dünyaya elan ediləcəkdir.

5. Müsavat Partiyasının yenidən bərpasını təqib edən beş gün içində partiya qurucuları öz aralarında vəzifə bölgüsü apararaq vəziyyəti, seçimi 21 gün içərisində Divana bildirəcəkdir. Bu rəsmi işlər tamamlandıqdan sonra Azərbaycan Cümhuriyyətində Müsavat Partiyası Divanının uyum içərisində təmsil etmə səlahiyyət və hüququna sahib olacaqdır. Hər cür idarə, sosial təşkilatlanma, maliyyə qaynaq təmini, sərfetmə səlahiyyətinə və bənzəri milli quruluşlarla əlaqə qurmaq səlahiyyətində olacaqdır. Ancaq xarici ilişgilərlə, milli siyasətin təsbitində Divanın görüş və tövsiyələrinə önəm veriləcək, partiya siyasəti strategiyasının təsbit və tətbiqində istiqamət və taktikalarda Divanın təcrübələrindən yararlanacaqdır.

6. Müsavat Partiyasının III Bərpa Baş Qurultayı çağırılıncaya qədər partiyanın yenidən bərpası ilə bağlı bütün məsələlərdə Qurucu Yönətimçilərə Partiya Divanınca səlahiyyətlər və imza yetkisi verilmişdir.

7. Bərpa Mərkəzi və Məhəlli Təşkilatlar Partiyanın Nizamına bağlı qalacaqdır.

8. Azərbaycan Milli Müsavat Xalq Partiyası Mərkəzi Komitəsi Başqanlıq Divanı bu çətin, fəqət çətin olduğu qədər şərəfli bir vəzifədə olan bu milli-siyasi məsuliyyəti yüklənərək Ulu Öndər Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin siyasi şüarına sahib çıxan dəyərli gənc quruculara təqdirini bəyan edir, bu yolda başarılı olacaqlarına inancını bildirir.

Beləliklə, uzun illər mühacirətdə fəaliyyət göstərmiş Müsavat Partiyası 1992-ci ildə Azərbaycanda siyasi fəaliyyətini bərpa edərək ölkənin siyasi həyatına yenidən qayıdıb.

Redaksiya qeydi: Mənbə materialında 6 noyabr fəaliyyətin bərpası, 8 noyabr isə dövlət qeydiyyatı tarixi kimi göstərilir. Qurultayın dəqiq tarixi və qərardakı 28 may 1992-ci il tarixi ilə bağlı fərqlər dərcdən əvvəl arxiv sənədləri ilə tutuşdurulmalıdır.