Sozcu.az

Writing

Hindistan və Çin Mərkəzi Asiyada hərbi təsirlərini genişləndirirlər – Elxan Şahinoğlu

Sozcu.az xəbər verir ki, politoloq Elxan Şahinoğlu Çin və Hindistanın hərbi güclərini artırmaqla yanaşı, daha çox ölkə ilə hərbi-texniki əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışdıqlarını bildirib.

Politoloqun sözlərinə görə, Hindistan Ermənistanla yanaşı, Mərkəzi Asiya ölkələrinə də raket kompleksləri satmağa başlayıb. Hindistan Tacikistan və Türkmənistana “Akash” zenit-raket kompleksləri tədarük edib. Bu sövdələşmələr barədə əvvəlcədən məlumat verilməyib. Hindistan Müdafiə Nazirliyinin dövlət katibi Rajeş Kumar Sinqh tədarüklər barədə məlumat versə də, komplekslərin sayı açıqlanmayıb.

Elxan Şahinoğlu hesab edir ki, Tacikistan və Türkmənistan Rusiyanın hava hücumundan müdafiə sistemlərinə tam etibar etmədikləri üçün Hindistan istehsalı olan komplekslərə üstünlük vermiş ola bilərlər.

KTMT üzvü olan Tacikistanda Rusiyanın hərbi bazası mövcud olsa da, Düşənbə digər ölkələrdən də hərbi texnika almağa çalışır. Tacikistanın Əfqanıstanla sərhədində gərginlik davam edir. Əfqanıstanda fəaliyyət göstərən müxtəlif silahlı qruplar “Taliban”a tabe deyillər və istənilən vaxt sərhədi keçərək hərbi toqquşmalara səbəb ola bilərlər.

Təsadüfi deyil ki, Tacikistan Prezidenti Emoməli Rəhmon oktyabrın 8-də Türkmənistanda keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığa diqqət çəkib. O, oktyabrın 15-də Bakıda keçirilən Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin 7-ci Zirvə Toplantısında da bu sahədə əməkdaşlığın əhəmiyyətini vurğulayıb.

Rusiya Mərkəzi Asiyada mövqelərini itirir

Politoloqun fikrincə, Rusiya ənənəvi olaraq KTMT üzvlərinin başqa ölkələrdən hərbi texnika almasına narahatlıqla yanaşır. Bununla belə, Moskva Mərkəzi Asiya dövlətlərinin Türkiyə, Hindistan, Çin və Azərbaycanla hərbi-texniki əməkdaşlığının genişlənməsinə mane olmaq imkanlarını itirir.

Rusiyanın Ukraynaya qarşı apardığı müharibə Kremlin bölgədəki mövqelərini zəiflədib. Müharibə, eyni zamanda, Rusiya hərbi texnikasının keyfiyyəti ilə bağlı problemləri də üzə çıxarıb. Bu səbəbdən KTMT üzvləri hərbi-texniki sahədə alternativ tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışırlar.

Elxan Şahinoğlu hesab edir ki, Hindistan və Çin yaranmış vəziyyətdən istifadə edərək Mərkəzi Asiyada hərbi-texniki əlaqələrini gücləndirirlər. Hindistanın Ermənistan, Tacikistan və Türkmənistanla kifayətlənməyərək, gələcəkdə başqa dövlətlərə də raket kompleksləri satmağa çalışacağı gözlənilir.

Çin hərbi bazalarının coğrafiyasını genişləndirir

Politoloq qeyd edib ki, Çin də hərbi və strateji imkanlarını genişləndirmək istiqamətində fəallıq göstərir. Pekin Laos və Kamboca kimi qonşu ölkələrlə əlaqələrini inkişaf etdirməklə yanaşı, uzaq Cibutidə də hərbi baza yaradıb.

Çinin Cibutidəki hərbi bazası uzaqmənzilli bombardmançı təyyarələrin dəstəklənməsi üçün kifayət etməsə də, logistika və kəşfiyyat imkanları baxımından əhəmiyyətlidir. Pekin bu bazaların üçüncü dövlətlərə qarşı yönəldilmədiyini bəyan edir. Bununla belə, Qərb ölkələrində Çinin hərbi mövcudluğunun genişlənməsi ilə bağlı narahatlıqlar qalır.

Çin Hind okeanının şərqində fəaliyyət göstərən ABŞ qüvvələri qarşısında hərbi imkanlarını artırmağa çalışır. Pekin regionda özünə yaxın tərəfdaşlar çevrəsi formalaşdırmaq siyasətini də davam etdirir.

İndoneziya, Malayziya və Tailandın xarici işlər və müdafiə nazirlərinin iştirakı ilə Çinlə “2+2” dialoq formatı yaradılıb. 2026-cı ildə Pekin eyni formatı Kamboca, Laos və Vyetnamla da qurub.

Çin üçün tərəfdaş ölkələrlə hərbi-texniki əməkdaşlıq və silah satışı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. İndoneziya Çindən qırıcı təyyarələrin tədarükünü gözləyir. Çin isə Tailandın əsas silah təchizatçılarından biri kimi ABŞ-ı geridə qoyub.

ABŞ və Çin arasında rəqabət dərinləşir

Elxan Şahinoğlunun qənaətinə görə, mövcud vəziyyət Vaşinqtonda narahatlıq doğurur. ABŞ Prezidenti Donald Trampla Çin lideri Si Cinpin arasında dialoqun davam etməsinə baxmayaraq, iki dövlət Asiya-Sakit okean regionunda siyasi, iqtisadi və hərbi rəqib olaraq qalır.

Həm ABŞ, həm də Çin regionda öz ətraflarında tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq şəbəkələri formalaşdırmağa çalışır. Bu rəqabət fonunda Hindistanın hərbi-texniki ixracını genişləndirməsi və Çinin hərbi mövcudluğunu gücləndirməsi Asiyada güc balansına təsir edən əsas proseslərdəndir.