Xəbər lenti

faiqqznfrolu.jpg
Əslində mifik və gerçək tarixdə daha çox Turan-İran qarşıdurmaları yer alsa da, bizcə, bu məhdud xarakterlidir. Belə ki, Turan xalqlarının mübarizəsi Hind-Avropa mənşəli yalnız İranlılarla deyil, eyni zamanda yunanlar, romalılar, slavyanlar və başqa xalqlarla da olmuşdur. Sadəcə,onların arasında ən çox diqqət çəkən və əfsanələşdirilən Turan-İran məsələsi olmuşdur. Halbiki Turan xalqları yalnız Hind-Avropalıların bir qolu olan iranlılar qədər yunanlar, romalılar, slavyanlarla da savaşmışlar. Turan xalqları Anadoluda Troyalılar, Şimali Qara dəniz və Qafqaz ətrafında isə İskitlər-İşquzlar adlarıyla yunanlarla savaşmışlar. Artıq Avropa tarixşünaslığı da qəbul etməyə başlamışdır ki, m.ö. 1-ci minilin başlarında Yunanlarla savaşan Troyalılar Türk/Turan kökənli olmuşlar. Son döyüşdə yunanların hiyləgərliyi nəticəsində məğlub olan troyalılardan bir hissəsi İtaliyaya sığınaraq orada Etrusklar kimi tanınmışlar. M.ö. 1-ci minilliyin ortalarına qədər Etrusklar İtaliyada mühüm mövqe tutmuş və hind-avropalılarla əvvəlcə döyüş şəraitində olsalar da, sonralar onların içində assimilyasiya olmuşlar.

Biz burada Troyalılarla Etruskların türk mənşəyi, eyni zamanda onların hind-avropa mənşəli yunanlar və İtaliya xalqlarına qarşı apardığı mübarizəyə geniş yer vermədən, yalnız onu deyə bilərik ki, hələ, əski dövrlərdə Turan-Avropa savaşı bir neçə istiqamətdə baş vermişdir. Ancaq hind-avropa mənşəlilər arasında Turan-İran məsələsinin daha çox önə çıxması, onlardan indi “Aryanlar” kimi qələmə verilən hindlilər və iranlıların Turan torpaqlarının mərəkəzinə qədər gəlib çıxması olmuşdur. Ən maraqlı məsələ də odur ki, Turanlılar niyə hind-avropalıların bir qolu olan “Aryan”ların Turan torpaqlarının içinə qədər girməsinə yol vermişlər?! Hesab edirik ki, buna əsas səbəb Böyük Turan İmperiyasının bir neçə istiqamətdə eyni vaxtda Hind-Avropa, Sami, Qafqazdilli, Fin-Uqor xalqlarla savaş halında olması göstərlə bilər. Özəlliklə, cənub tərəfdən Samilərin, Qərbdən hettlərin və yunanların axınları Turan İmperiyasını zaiflətmiş və bunu fürsət kimi dəyərləndirən “Aryan”lar Turan torpaqlarının mərkəzinə qədər gəlib çıxmışlar.

Öncəlliklə, qeyd etmək lazımdır ki, hazırda hind-avropalı mənşəli sayılan hindlilərlə farsların ilk dövrlərdə özlərini və yaşadığı əraziləri daha çox ari/arya adlandırması iddia olunur. “İran” sözünün hərfi məna­sı­nın «Hind-Avropa» mənşəli sayılıb «ari», «ari ölkəsi» kimi yozulması da daha çox Avropa, Sovet-Rus və “İran” ideoloqlarının işidir. Sovetlər Birliyi döv­rün­də nəşr olunmuş Azərbaycan Sovet Ensklopediyasının (ASE) 1-ci cildində yazılır ki, “İran”ın müasir adı (Aryanam) «Arilər ölkəsi» deməkdir və bir sıra hallarda «ari» tayfa adını bildirir (məs., qədim hind­li­lərdə «aryavarqa», osetinlərdə «allan», midiya­lı­larda «ari­zantlar»). Burada o da qeyd olunur ki, elmdə «ari» ter­mini hazırda, yalnız hind-iran dillərində danışan tayfalara, xalqlara aid edilir. Ancaq bəzi türk alimləri (M.Adcı, T.Hacıyev, İ.Cəfərsoy, A.Mədətoğlu və b.) isə hesab edirlər ki, «İran» to­po­ni­mi türklərə aiddir: =ır (qədim türk tayfası) +an (qədim türk cəm şəkilçisi) – yəni ırların (uzların) yaşadıqları yer de­mək­dir. Bu o deməkdir ki, həmin hind-avropa mənşəli xalqlar “Ari/Arı” sözünü yerli xalqlardan, yəni türklərdən mənimsəmişlər.

“Ari” adının siyasətdə olduğu kimi elmdə də spekulyasiyaya çevrildiyini qeyd edən tanınmış alimimiz prof. Firudin Ağasıoğlu yazır ki, Orta Asiyadan keçərək Herat bölgəsinə yerləşənə qədər hansı adı daşıması məlum olmayan hind-avropalı mənşəli xalqların yalnız bundan sonra yaşadıqları ərazinin Areya (Herat bölgəsini), bura gəlib yerləşən tayfaların isə ari (arya) adlanması bəllidir: “Bir neçə əsr Areyada yaşayıb çoxalan bu ari boyları m.ö. XIII əsrin sonlarında iki əsas qola ayrıldı və bu qollardan biri Qəndahar üzərindən dravid xalqlarının ərazilərinə girdi. Dravidlərin çoxu Hind yarımadasına çəkildi, bir qismi də bu gələnlərə qarışdı. Areyadan çıxan və “hind” (hindli) adlanan həmin qol artıq m.ö. XII-XI əsrlərdə Hindistanın quzey-batı və mərkəzi bölgələrinə yerləşmişdi. Areyadan çıxan ikinci ari qolu isə güney-batı istiqamətinə gəlib, Bars bölgəsinə yerləşəndən sonra həmin ərazinin adıyla “pars” (barslı) adı ilə tanınmışdır. Sonralar bu adı yunanlar pers, ərəblər isə fars şəklinə salmışlar. Perslər özadı olan ari etnonimi ilə öncə kiçik bir bölgəni İran (Aryan) adlandırmışlar. Beləliklə, hazırda hind-iran dilləri deyəndə, Areya çağından sonra müxtəlif dialektlərə ayrılmış, ari dili nəzərdə tutulur”.

Ari/Arya adını əvvəlcədən daşımasından ya da Turan torpaqlarına yerləşdikdən sonra yerli xalqlardan mənimsəməsindən asılı olmayaraq hind-avropa mənşəli Hind və İranlılarla Turan/Türk mənşəli xalqlar arasında ilk böyük təmaslar milladan öncə II minilliyin sonu, I miniliyin ilk yarısında Orta Asiya və Ön Asiyada, yəni Xəzər dənizinin şimal-şərqində Sakalar, İskitlər Xəzər dənizinin qərb-cənubunda isə Manna, İş Quz və Midiyayla olmuşdur. Hər halda ilkin yaşayış məskənləri Qara dənizin şimalı hesab olunan İranlılar/Arilər m.ö. 13-12-ci əsrlərdə, yəni ilkin atayurdlarından təxminən 700-800 il keçdikdən sonra Xəzər dənizinin şimalı ya da Orta Asiya ərazilərində Turan/Türk torpaqlarında görünmüşlər. Çox böyük ehtimal ki, onlarla Turan/Türklərin ilk böyük savaşları da 2-ci minilliyin 13-10-cu əsrləri arasında, yəni hind-avropa mənşəlilər Orta Asiyadan keçib Herat bölgəsinə yerləşənə qədər baş vermişdir. Ola bilsin ki, həmin dövrdə baş vermiş Turan-İran savaşlar nəticəsində Arilər Güney Qafqazdan deyil, Orta Asiya və Herat üzərindən indi toplu halında yaşadıqları Farsistana yerləşmişlər.

Şübhəsiz, hind-avropa mənşılilərdən bir qisminin, yəni “Aryan”ların Turan imperiyasının içinə daxilə olaraq bufer zonaya çevrilməsi son dərəcə təhlükəli idi. Hər halda, Turan İmperiyasının torpaqlarının bir hissəsinə daxil olaraq, Türk xalqları arasında bufer zona yaratmaq imperiyanın gəlcəyini təhlükə altında qoymaq idi. Bu anlamda Firudin Ağasıoğlu doğru yazır ki, irandilli boyların yerləşdiyi Xarəzm-Xorasan və Herat-Sistan zolağı quzeydən güneyə uzanan arakəsmə kimi, Türküstandakı türklər ilə Azərbaycandakı türklər arasında bufer zonya çevrilirdi: “Areyanın coğrafi tutumu genişləndikcə batı türklərlə doğu türklərin birbaşa əlaqəsi zəifləyir, bir-birindın uzaq düşürdü. Turanın batı tərəfləri olan Xorasanla Xarəzm arasında ikidilli mühitdə qalan saqa (saka) türkləri isə pers təsiri altında get-gedə iran dilinə keçirdilər. İlk iran-türk qarşığı məhz burada part dilinin ortaya çıxmasına səbəb oldu. Sonralar part boyundan çıxan türksoylu Ərsaq sülaləsi böyük Part (Parfiya) imperiyasını qurdu”.

Özəlliklə, Herat bölgəsində (Areyada) yerləşən Arilərin sayı çoxaldıqdan sonra, m.ö. IX-VIII əsrlərdə onlardan bir hissəsi (hindlilər) Hindistana, digər hissəsi (irandillilər) isə Qırımızı dəniz tərəfdəki Bars bölgəsinə yerləşmişlər. Həmin dövrə qədər “Bars” türklərə ad boy adı olmuş, bu coğrafiyada onların adıyla tanınmışdır. Ola bilsin ki, Madaya aid bus boyu da türksoylu barslarla bağlı olmuşdur. Ancaq Areyadan ayrılıb bu bölgəyə üz tutan İranlılar/Arilər sonralar Bars/Pars/Fars adına yiyələndiyi kimi, eyni zamanda buranın digər yerli xalqı Elamları da assimilyasiya etmişlər. Belə ki, Arilər/İranlılar Elam ərazisinə daxil olub əvvəlcə Qırmızı dəniz yaxınlarında Parsua krallığını qurmuş, daha sonra Elam mədəniyyətini və Elam dilini mənimsəyərək öz hakimiyyətlərini möhkəmlətmişlər.

Farsların/İranlıların Ön Asiya və Orta Asiyanın müəyyən bölgələrinə yerləşdiyi zaman Turan İmperiyasının əsas xalqı İskitlər/Sakalılar, yəni İşquzlar idilər. Digər adlarla yanaşı Turanlılar özlərini Turuk, Tur da adlandırırdı ki, buraya gəlmə olan Hind-Ari soylular da buna uyğun olaraq əski Turan-Saka imperiyasını ümumiyyətlə, Türklər yaşayan əraziləri Turan/Turkan, yəni “Turların/Türklərin ölkəsi” adlandırmışlardır.

Deməli, yunanların İskit, farsların Sak adlandırıdğı Turanlılar bütövlükdə Avropa xalqlarıyla savaş içində olmuşlar. Onlarla savaş içində olarkən də Türklər/Turanlılar Hin-Avropalıllar tərəfindən, iskit, skif, sak adıyla, Sami mənbələrdə isə Tur, Turk adıyla tanınmışlar. Doğrudur, bəzi Avropa müəllifləri də “Saka” kəliməsini ari/hind dilində izah etməklə onların Turanlı deyil İranlı olmasını iddia etmişlər. Ancaq Şərq qaynaqları əsasən İskitlərin, Sakaların Turanlı olduğunu ortaya qoyur. Skiflərin deyil də, daha çox Sakaların Turanlı olduğu haqda Qərb və Şərq alimləri arasında da fikir birliyi vardır. Hüseyin Cevizoğluna görə də, Türk və Turan sözlərinin kökü “Tur/Dur”la, sonu isə saklarla bağlıdır. Tursak və Tursaki adları da göstərir ki, Türklər ilk Turan-Saka çağında (m.ö. 13-10-cu əsrlər) bu adla anılmış Turanlı boylardır. Bir sözlə, həm Sakaların/Masagetlərin/İşquzların/Masqutların, həm də Parfların/Partların/Ərsakların Turan xalqlarından olması, onların əski vətənlərinin Ön Asiya və Kiçik Asiya, o cümlədən Azərbaycan, Qafqaz, Türküstan olmasını artıq bir çox alimlər qəbul etmişlər.

Kimmeri və sakların adları daha çox yunan-roma müəlliflərindən Homer, Esxil, Herodot, Stra­bon, Marselli, Prokopinin əsərlərində çəkilir və bu müəl­lif­lər onların etnik mənşəyinə müəyyən qədər aydınlıq gə­tirir. Məsə­lən, Homer «Odisseya» poemasında «kommeri­lər» kimi zikr etdiyi kimmeriləri «hippomolqi», yəni «madyan sağanlar» olaraq qələmə almışdır ki, onları da bəzi Roma və Bizans tarixçiləri, eləcə də çağdaş dövrün tədqiqatçıları türk­dilli sak­lara aid ediblər. Kimmerləri madalarla da qohum hesab edirlər. E.ə. VI-V əsrlər­də yaşamış Esxlin «Zəncir­lən­miş Prometey» əsərində adı çəkilən iskitlərə-skiflərə gəldikdə, Strabon yazır ki, həm iskitlər, həm də Homerin «mad­yan sağanlar» ad­landırdığı tayfa da saklar olmuş­dur. Eramızın V əsrində yaşamış bizans alimi Prokopiyə görə, hun­lar qədimdə «kimmer» və «massaget» adlanırmışlar. Pompey Troq isə Saqat çarı Tanaydan, üç dəfə Asiyaya ağalıq etmiş iskitlərdən, Dara və Kiri məğlub edən Skityadan bəhs etmişdir. Sicilyalı Diodora görə isə sakaların ilk atayurdlaı Araz çayının sahilləri olmuş, sonralar onlar Qafqaz dağlarına, Anadoluya qədər yayılmışlar. C. Nehru da saqları türk hesab etmişdir. Şübhəsiz, Saqalar/Saqutlar, İskit/İskutlar Qutların davamçıları idilər. Bu anlamda “Saka və Kuti” hökmdarı anlayışı təsadüfən ortaya çıxmamışdır.

Dos., Dr. Faiq Qəzənfəroğlu

b_800_600_0_00_images_xeber_sekilleri_1mart2017_qardaqanizi.jpg
Qarda qan izi

(psixoloji-mistik hekayə)

Ruhi-əsəb problemi olanların, ürək narahatçılığı yaşayanların oxuması məsləhət görülmür... Hekayə, tarixi, elmi faktlarla yanaşı, müstəqil yazar təxəyyülünün məhsuludur.

Soyuq, şaxtalı bir qış gecəsiydi. Dağın ətəyində güclü külək əsməsinə baxmayaraq hər yerdə sakitlik hökm sürürdü. Ətraf süd kimi ağ qar idi. Səmadan yerə doğru sanki dərin bir hüznlə baxan ay, gecənin qaranlığında daha da vahiməli görünürdü. Külək isə elə hey əsir, sıra-sıra bitən, artıq çoxdan yarpaqlarını tökmüş ağacları tərpədirdi. Dağın bir tərəfi qalın meşəlik olsa da, bu dəqiqə gözə heç bir heyvan dəymirdi. Adətən bu vaxtı qış yuxusuna gedən heyvanların ayaq izləri də yox idi yan yörədə. Ətrafdakı bu tük ürpədici sükutu isə yalnız sanki kiməsə, nəyəsə hirslənmiş küləyin səsi pozurdu. Hə... Bir də uzaqlardan gələn, ancaq dumanlı bir kölgə kimi görünən naməlum şəxsin varlığı...

O, hündürboy, enlikürək, ayaqlarına uzun, enli çəkmə geymiş, əynində qalın qış kurtkası olan, başına tüklü qalın papaq qoymuş gizəmli insanın ancaq yaxınlıqdan haradasa 20-30 sm. qalınlığında qar yığınına basarkən çıxardığı “xış-xış” ayaq səslərini eşitmək olardı. Bunun özü belə fərqli tərzdə vahiməli mühit yaradır, o an orda olan insan üçün sanki hər hansı şöhrətli qorxu filminin içində kimi hiss etdirirdi...

Naməlum insan dağın ətəyinə çatdığı zaman qəfil duruxdu. Çiynindən asdığı tüfəngini dərhal aşırıb ətrafa diqqətli tərzdə nəzər yetirməyə başladı. Bir qədər izlədikdən sonra dərin sükuta qərq oldu və qarşısındakı mənzərəyə şok olmuş şəkildə uzun-uzun baxdı. Düz ayaqlarının altında, yetkin insanın əli boyda yerə qan sıçramışdı. Azacıq əyilib qarda qan izinə baxdı, bir neçə saniyə ərzində məlum ərazidə baş vermiş naməlum hadisəni xatırlamağa və qanın sahibi haqqında düşünməyə başladı. Xəyalı onu düz 25 il əvvələ - erməni (hay) köpəklərinin Xocalıda törətdiyi vəhşiliyə apardı...

Qarabağ. Tarixi Ərsak – Türk torpağı. Bu başı qadalı vətən parçasının təməlində ta qədimdən nəinki hay, Türkdən başqa qeyri bir millətin tozu da yox idi... Daim Şimal “Ağaları”-na yaltaqlıq edərək zaman-zaman onların köməyilə az-çox torpağa yiyələnən (daha doğrusu yiyələndirilən) bu, görünüşcə cılız, xislətdə hegemon olan şeytan balaları, məqsədlərinə çatmaq üçün hər yola, hətta dünyada özgə kimsənin ağlına gəlməyəcək dərəcədə mistik vəhşiliklərə belə əl atırdılar. Nəticədə isə “dünyanın” görmək istəmədiyi və həzm edə bilmədiyi tarixi faciə yarandı. Bəhanə də hər zamankı kimi hazırdı: onlar öz suveren haqları üçün vuruşdular. Savaşda isə hər şey mübahdır... Hansı suveren haqdan söhbət gedə bilərdi axı? Erməni dığalarının bəlkə yer üzündə hə, amma Azərbaycan adlanan əzəli Türk torpağında heç bir haqqı yox idi. Əlbəttə bu “haqqı” onların “yadına salan” Şimal Ağaları olmasaydı...

Aşot Vartanoviç Qriqoryan - əsli Suriyadan olan erməni zabiti, o gün (26 fevral 1992) öz üç əsgər yoldaşıyla Xocalı yaxınlığında toydan evlərinə dönən günahsız, əli yalın, hər şeydən xəbərsiz bir qrup Türk gəncini əsir götürmüşdü... Doğrudur, o zamanlar hər iki dövlət və millət arasında qızğın savaş gedirdi, amma Türklər heç vaxt əliyalın əhaliyə dəyməzdi, aman diləyəni buraxır, yaralılara kömək də edirdi. Çünki haylarla fərqdə, Türklər Qutlu Tanrı Ruhunun daşıyıcıları idilər və dünyaya yalnız və yalnız yaxşılıq üçün gəldiklərinə inanırdılar...

Ancaq hay dığaları öz mənfur məqsədlərinə çatmaq üçün hər vasitədən istifadə etməyi sadəcə bir savaş qanunu sayırdılar və o gün tarixdə dəfələrlə olduğu kimi, yenə kim olduqlarını bütün bəşəriyyətə başa saldılar. Amma nədənsə susqun vicdana sahib dünya sanki onları tanımaq istəmədi...

Bir Türk qızını çevrəyə alan hay çaqqalları onu parçalamadan əl çəkmək istəmirdilər. Qeyrətli Türk qızı isə o an ancaq və ancaq ölüm arzulayırdı. Bəli. Dəhşətli də olsa ölüm... Erməni faşistləri o gün orada olan bütün Türk gənclərinə ağlasığmaz dərəcədə dəhşətli işgəncələr (kəsilən insan orqanlarının məzə obyekti olması, əsirlərin bir-birinin ətini yeməyə məcbur edilməsi, əzmlə dirənən Türk kişilərinin kəsik başlarının süngülərə keçirilib döyüş bölgələrində nümayiş etdirilməsi, qadınlara təcavüz edilib sonra öldürülməsi, hamilə qadınların zorlanması, qarınlarının kəsilib uşaqlarının çıxarılması və s.,) verdiyi kimi, “yeməyə” hazırlaşdıları Türk yavrusunun haqqında da heç də fərqli bir şey düşünmürdülər. Amma onlardan da ağzın və ruhsuz olan başçıları Aşot Vartanoviç Qriqoryan məsum Türk gözəlini sadəcə işgəncəylə öldürmək istəmirdi. Onun planı tamam başqa idi...

Qıza öncə hamılıqla təcavüz etmək istəyən erməni qansızları sonra azğın başçılarının əmriylə kənara çəkildilər və qızla komandirlərini yalnız buraxdılar. Erməni başçısının arzusu sadəcə cinsi və ideoloji tələbatını ödəməkdən ibarət deyildi. O, qızın eyni anda ruhunu da ələ keçirməyi və bu əsrarəngiz Türk gözəlindən yeni erməni qadını “yaratmaq” istəyirdi.

Elə hər şey ondan sonra başladı: qızı bir dəmir çarpayıya bağlayan Aşot yavaş-yavaş, ehmallıca davranıb onun bədəninə toxunmadan, acgözlüklə izləyirdi. Sonra çarpışma zamanı cırılan paltarını sakitcə soyundurmağa başladı. Qızsa nə düşünürdüsə susub olanlara səbirlə dözürdü.

Artıq qız tamam çılpaqdı və erməni komandir bir anda diz çöküb gözlənilməz bir davranış etdi: qıza yalvarmağa, ondan bağışlanılmasını dilədi. Aşotun bu ani hərəkətinin qarşısında şok keçirən Türk qızı nifrət dolu baxışlarıyla düşmənini süzürdü, əllərisə hələ də bağlı və özü çox çarəsizdi.

Erməni komandir bir neçə dəqiqə qıza yalvarıb boynundan asdığı “xaç” işarəli boyunbağısını ona doğru tutdu və əllərini başında birləşdirib bu sözləri dedi:

- sən ey, Tanrının qutsal mələyi müqəddəs anamız, bizi – məzlum erməniləri (hayları) bağışla, biz ancaq sənə tapınır, səndən imdad diləyirik. And olsun, Tanrının birliyinə və onun qulu İblisin varlığına (bəzi totemlərdə İblis Tanrıdan ayrı deyil və onun yolundan getdiyinə inanılır), biz yolunu azmışlar, sənin qüdrətin qarşısında acizik. Və əsla səndən qeyrisinə tapınmarıq...

Bu hadisə o vaxt heç bir yerdə danışılmadı və Aşotun o otaqda, Türk qızıyla nələr etdiyi də heç kəsə məlum deyildi. Əsgərləri ancaq bir müddət sonra – komandir otaqdan çıxdığı zaman gözlərinin şişməsindən və dərisinin qırışmasından narahat olub onun yanına gəldilər. Öz başçılarına sorduqları ilk sual da belə oldu:

- komandir, orda nə oldu? Qıza nə etdin?

Aşot o an özündə deyildi və sadəcə:

- o otağa əsla girməyin. Ümumiyyətlə tezliklə bu evdən uzaqlaşın və bu günü yaddaşınızdan silin. Yoxsa, mən sizi bütün ailənizlə birlikdə hara getsəniz belə tapar, xain adıyla öldürərəm. (o bütün bunları öz dilində deyil, rusca demişdi)

O sirli günün açması isə belə idi: mənbəyi məlum olmayan bir mifik rəvayətdə deyilir: “O gün insanoğlu bir günah işlədi. Qadına inanan kişi özü də bilmədən onun vasitəsiylə Tanrıya üsyan etmiş (Tanrı dünya hakimiyyətini oddan və ya qeyri-adi maddədən yaranan İblisə (səmavi varlığa) deyil, torpaqdan yaranan (yer üzünün varlığına) insana vermişdi çünki) Şeytana (İblisə) uydu. İstəmədən ruhunu ona təslim etdi (onun yolundan getdi). Və sonra ardı-arası kəsilməyən müharibələr, ağır xəstəliklər, bütün fövqəl bəlalar insanları rahat buraxmadı. Bu isə Tanrının haqlı cəzası oldu...”

Bir çox dinin, ənənəvi kultun kökündə özündən əvvəlki mifik və mənbəyi məlum olmayan tarixi hadisələrin təsiri vardır. Xüsusən “səmavi” adlanan dinlərin müasir dünyamızda hələ də batini - əsl mahiyyəti açıqlana bilməmişdir. Baxmayaraq ki, minlərlə “din xadimi” və ilahiyyatçı “alim”, var olan dinlərin şifrələnmiş mənalarını çözdüklərini iddia edirlər...

Kişiylə İblisi tanış edən və kişini ona “satan” qadın (bəzi əfsanələrdə “ilk insanlar” deyə xatırlanır) bir çox dinlərdə tamamən mistik təfəkkürlərlə təsvir edilmişdir. Erməni din xadimləri isə Bizans zamanında Şərqi Roma imperiyası ərazisində gizlin şəraitdə icra olunan və müasir dövrdə artıq məhv olmuş bir ritualı yaşadırdılar... Zaman keçdikcə dövlətlər tərəfindən aşkarlanan bu qeyri insani ayinlər yasaqlandı, səbəbkarları edam olundu. Amma hay dığaları xüsusi şovinist siyasətlərini məhz bu dini ritualın sayəsində davam etdirib sonuncu yüzillikdə dövlət qura bildilər...

Məsələnin mahiyyəti belə idi: qadın, (hay soylu olması vacib deyildi) Tanrının ən güclü qulu İblislə, ondan ilhamlanan mifik varlıqlarla (İblisin sadiq xidmətçiləri) əlaqə yaradıb hay xalqını gələcəyin mütləq hakiminə çevirəcək (çünki İblis, Tanrıya insandan daha güclü və sadiq olduğunu sübut etmək istəyirdi). Ondan doğanlar və onun soyundan olanlar (eləcə də ona xidmət edənlər) məğlubedilməz olacaq, Tanrı istəmədikcə gücləri azalmayacaqdır (Tanrı İblisə qiyamətə qədər vaxt vermişdir). Bunun üçünsə onlar durmadan işləməli, Ağalarına, ruhuna and içdikləri qutsal varlığa (bəzən İblis haqlı sayılır və onun yolundan gedənlər dünya hakimi olacaqlarına inanırdılar – bəzi məzhəblərdə) sədaqətlərini sübut etmək və ən əsası hayları dünya hakiminə çevirmək üçün qlobal siyasətdə iştirak etməli idilər. Üsullar, yollar, vasitələrsə tamamən sərbəst idi. Hətta bəzi vəhşi heyvanların belə heç vaxt etmədiyi hərəkətləri, davranışları etmək olardı. Yetər ki, hay xalqı dünyada tanınsın və onlardan hər kəs qorxsun. Qorxsun ki, itaət etsin. Amma bunun üçün real dünyada bir çox faktiki qüvvələrin müvəqqəti xidmətçisi olmaq olardı, məsələn rusların...

O sirli gecədə Aşot Vartanoviç Qriqoryan, qarşısında diz çökdüyü bakirə Türk qızını görünüşüylə əfsanədə təsvir edilən qadına oxşatmışdı və digər qadın əsirlərdən fərqli olaraq o qız bir dəfə də olsun qorxduğunu mənfur düşmənə hiss etdirməmişdi. Onun gözlərində əsl cəngavərlik ifadəsi – qədim Sak Türklərinin savaşçı geninin nişanəsi vardı. Qorxaq ermənisə tarixini və tarixinin mifik anlayışını dərk edə bilmədiyi bu Türkü tamamən yanlış təsəvvürə qapılıb öz ideoloji inancının talismanına bənzətmişdi. Amma əslində isə ermənini Türkün qarşısında diz çökməyə vadar edən tamamən sadə insan hisləri idi: bu miskin hərbçi qıza aşiq olmuşdu, bağlanmışdı, özü də anlamadan... Bəlkə də ona görə qıza bütün gecə toxuna bilmədi. Elə ancaq tamaşa edib yalvardı. Qızsa bundan istifadə edib qısa zamanda onun əlindən qaça bildi. Amma zalım hay, qarşısında diz çökdüyü gözəli tarixdə xəyanəti bağışlamayan heç bir kişi kimi əhv etmədi.

Qarabağ savaşının qızğın zamanında Aşot, onun zəifliyindən istifadə edən qızı sıx meşələrdən birində tapdı. Və bütün erməni vəhşiliklərini onun üzərində sınadı... Cəsədi tanınmaz halda olan Türk qızının hələ də ilahi baxışları və cəsarətli duruşu ermənini qorxudurdu. Elə bil, elə bil o canlıydı və bu dəqiqə ayağa qalxıb Aşotun hər tikəsini qulağı boyda edəcəkdi. Çünki məhz bu zaman erməni komandir anlamışdı, bu qız onun çürük ideologiyasının qəhrəmanı deyil, Türkün Tanrı gerçəyinin nişanəsi, Tanrının yer üzündəki kölgəsi – intiqam ordusunun qorxubilməz əsgəri – Türk qadını idi... Bəli, tarix dəfələrlə Türk qadının əsl mahiyyətini ortaya qoymuşdu: varoluş fəlsəfəsinin, dövlətçilik ənənəsinin və müqəddəs ailə dəyərlərinin təməlini Türk qadını təşkil edirdi...

Ermənilər hər zaman, tarixin hər qatında öz siyasi məqsədlərini qadın vasitəsiylə həyata keçirmişlər. Bu düşüncə onları qohum olduqları farslarla yaxınlaşdırırdı. Qadına əfsanəvi varlıq kimi baxsalar da, onun qarşısında aciz olduqlarını qəbul etsələr də, hay dığaları əsir götürdükləri və ya peşkəş göndərdikləri qadınları daim yeni güclü erməni soyunun davamçısı və özəlliklə Türk geni ilə birləşməsində bir vasitəçi kimi istifadə edirdilər. Çünki dünya alimləri aşkar etmişdi ki, gələcəkdə (tarixdə dəfələrlə olduğu kimi) bir çox millətlər məhv olacaq (təbii şəraitdə). Bu məhvin qarşısını isə onlarla bioloji proseslərin və tarixi təbəqələşmənin qalibi olmuş, hələ hesablamalara görə yüz illər boyu yaşayacaq Türk geni xilas edə bilər. Məhz buna görə, nəinki haylar, eləcə də dünyanın hakimi olmağa çalışan bir çox millətlər Türklərlə nigah diplomatiyasına hər zaman cəhd etmişlər. Və nəticədə müəyyən qədər istədiklərinə nail olub hələ də dünya xəritəsində varlıqlarını sürdürməkdədirlər (təbii ki, Türklə qohum olmaqla Türk olmağın özü arasında böyük fərq var və tarix gec-tez öz sözünü deyəcək)...

Məsum Türk qızının vəhşicəsinə öldürüldüyü gecə ailəsini itirən azyaşlı Orxan təsadüfən yaxınlıqda ağacların arxasından o tük ürpədici hadisəni (öncə heyvani tərzdə zorlanıb sonra dərisinin soyularaq yerinə duz səpilməsi, ardından ölənə qədər döyülməsini) izləyirdi. Qorxu və çarəsizlik güc gəlib uzun müddət səs çıxarmadan yerində gizlənməyə vadar etsə də Orxanı, azyaşlı beynində dərin izlər buraxan hadisə onu əbədi hay düşməni etmişdi...

Təsadüflər (yoxsa Tanrının qoruması) nəticəsində sağ qalan və tezliklə azərbaycanlı hərbçilərin köməyilə xilas edilən Orxan vətənin digər bölgəsinə göndərildi. Uzun illər bir hərbçinin himayəsində yaşayaraq son 25 il ərzində igid, qorxubilməz və öz işinin ustasına çevrilən bir kəşfiyyatçı kimi yetişdi...

İndi – məlum hadisədən 25 il sonra düşməndən intiqam almağa and içmiş Türk giziri düşmənin təxribat xarakterli sərhəd pozuntularından istifadə edib sərhədi gizlicə keçmişdi. Apardığı dərin tədqiqatlar onu, artıq yaşlanmış, amma öz miskin xislətindən əl çəkməmiş keçmiş erməni zabiti Aşot Vartanoviç Qriqoryanın yaşadığı bölgəyə gətirib çıxardı.

Aşotla qarşılaşan Orxan onu tüfənglə kürəyindən vursa da, öldürməyə macal tapmadı və erməni dığası qaçıb canını qurtara bildi. Ardından Türk kəşfiyyatçısı onu tapmaq üçün günlərlə dağlıq bir ərazidə axtarış əməliyyatı apardı.

Bir neçə dəfə Aşotu vurduğu yerə gələn Orxan, kürəyindən qar üstünə sıçrayan qan ləkəsinə dərin-dərin baxdı. İçindəki illərin nifrəti vücudunda sönməz bir alov yaratmışdı. Bu alov, onu qışın sərt soyuğunda belə isidir, yoluna davam etməyə kömək edirdi...

Nəhayət, uzun zaman sonra Orxan Aşotu tapdı və sığındığı bir dağ evində cəzalandırdı... Ələ keçən ermənisə son anının yaxınlaşdığını hiss edib Türkə yalvarmağa başladı:

- ara, turk, sankı hay (erməni) deyilsan. Etma bunu, na olar... - deyə Aşot Vartanoviç Qriqoryan, Orxanın ayaqlarına qapıldı.

- yox. Çox gecdir. Siz bizi insanlıqdan çıxardınız... - Orxan qətiyyətlə baltanı endirdi...

Bir, iki, üç... Nədənsə Orxanın hirsi soyumaq bilmirdi... Balta qorxaq erməninin başını çoxdan bir neçə yerə bölmüşdü... Murdar hay qanı təmiz qar üstünə sıçradı... Orxan dərhal diz çöküb onu bağışlaması üçün Tanrıya yalvarmağa başladı. Çünki Tanrının qutsal neməti (qar), Şeytana tapan erməni qanıyla kirlənmişdi (o bunu Tanrıya təhqir sayırdı) ...


17-25 fevral – 2-3 mart 2017

 Elşən İsmayıl
Yazar və Rejissor

 elsenismayil.jpg

© 2016 www.sozcu.az - Bütün hüquqlar qorunur.

Ünvan: Ağsu şəh., Melaratorlar qəs., ev 7. m.6
Tel: 0202264228
Təsisçi Elşən Əlisoy - Mob: 055 972 53 53
email:Sozcu.az@gmail.com

Saytda yerləşdirilmiş hər bir materiala olan hüquqlar Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə, həmçinin müəlliflik hüququ qanunlarına əsasən qorunur.
Müəlliflərin mövqeyi redaksiyanın mövqeyi ilə uyğun gəlməyə bilər. Saytdakı materiallardan istifadə zamanı istinad zəruridir.