Xəbər lenti

avrasiyya.jpgAvrasiya İqtisadi İttifaqı 29 may 2014-cü ildə Belarus, Qazaxıstan və Rusiya tərəfindən imzalanmış müqavilə ilə qurulan siyasi və iqtisadi təşkilatdır. Qurum rəsmi olaraq, 2015-ci il yanvarın 1-dən fəaliyyətə başlayıb. İttifaqa sonradan Ermənistan və Qırğızıstan qoşulub.

İttifaq qurulanda bir çoxları onun perspektivini müsbət qiymətləndirmirdilər. “Carnehie Moscow Center”in ekspertləri bu proqnozların özünü doğruldub-doğrultmadığını yoxlamaq üçün araşdırma aparıblar: Rusiya prezidenti Vladimir Putinin böyük ümidlə qurduğu ittifaqın üzvlərindən 2016-cı ildə kim və nə qədər uduzdu?

İldə 340 milyon dollar itki

Ekspertlər bildirir ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqında vahid gömrük kodeksinin qəbulundan sonra çətinliklər gözlənilən idi. Qırğızıstanın ittifaqa girişindən ən çox Çin mallarının Rusiyaya eksportçuları qazandılar. Əsas uduzanlardan biri isə Rusiya büdcəsi oldu. Rusiya ildə təxminən 340 milyon dollar itirir.

Avrasiya İqtisadi İttifaqında əsas fikir ayrılıqları 2015-ci il avqustun 12-də - Qırğızıstanın ittifaqa qoşulmasından sonra yarandı. Qırğızıstanla Qazaxıstan sərhədindəki gömrük nəzarətinin ləğvindən sonra Çin və Avrasiya İqtisadi İttifaqı ölkələri arasında sərhəd altı min kilometri keçdi. Beləliklə, Rusiya bazarına yönələn mallar üçün onun sərhədində heç bir gömrük səddi artıq yoxdur. Avropaya gedən yüklər üçün yalnız Belarus və Polşa sərhədində Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə Avropa İttifaqı arasında sərhəd var. Asiyadan Avropaya yüklər göndərilərkən yeni qırğız pəncərəsinin yaranması Çin və Avrasiya İqtisadi İttifaqı ölkələri arasında yük axınlarının yenidən paylaşdırılmasının zəncirvari reaksiyasını yaradıb. Bu isə ciddi nəticələr doğura bilər.

Reallaşmış qorxular

Qırğızıstanda Avrasiya İqtisadi İttifaqına girişindən əvvəl bunun müsbət və mənfi nəticələri müzakirə edilirdi. Mənfi nəticələr arasında gömrük tarifinin artmasına görə istehlak mallarının qiymətlərinin yüksəlməsi göstərilirdi. Müsbət nəticə isə, hesab edilirdi ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzvlük qırğız malları üçün 160 milyon insanın olduğu bazar əldə edəcək, “Dordoy” bazarına ikinci həyat verəcək, Rusiya və Qazaxıstanda qırğız miqrantları üçün şərtləri yüngülləşdirəcək.

Rusiyada isə Qırğızıstanın üzvlüyünün mümkün üstünlükləri və çatışmayan cəhətlərinin ictimai müzakirəsi praktik olaraq yox idi. Təbii ki, Moskvada hər şeydən əvvəl məsələnin geosiyasi tərəfini qiymətləndirirdilər.

Başqa məsələ, Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı digər partnyorlar idi. Qırğızıstanın üzvlüyündən təhlükələri ilk növbədə Qazaxıstan gördü. Astana Qırğızıstan vasitəsilə reeksport edilən ucuz Çin mallarının axını, həmçinin Qırğızıstanın daha ucuz kənd təsərrüfatı və toxuculuq məhsulunun idxalından narahat idi. Gömrük nəzarətinin ləğvindən sonrakı ilk aylarda həm Bişkek, həm də Astana məyus oldu. Gözlənilən kimi, rüsumlar artdığına görə Qırğızıstanda idxal malları, hər şeydən əvvəl Çin malları bahalaşdı. Rusiya və Qazaxıstanda iqtisadi böhrana görə “Dordoy” bazarının müştərilərinin sayında gözlənilən artımı olmadı. Qırğızıstanın milli valyutasının devalvasiyasından sonra ölkənin sərhəd rayonlarının sakinləri məhsullar və yanacaq üçün qonşu ölkəyə atıldılar.

Qazaxıstanla Qırğızıstan arasındakı gömrük nəzarətinin ləğvi ona gətirib çıxardı ki, Qazaxıstan-Çin sərhədi ilə idxal edilən malların (hər şeydən əvvəl geyim və ayaqqabı) əhəmiyyətli hissəsinin Qırğızıstan vasitəsilə idxalı başlandı. “Forbes.kz”ın məlumatına görə, 2015-ci ilin ilk yarımilliyində Çindən Qırğızıstana tranzit yüklərin həcmi 780 ton idisə, 2016-cı ilin (Avrasiya İqtisadi İttifaqına girişindən sonra) eyni dövründə 40,5 min ton olub, yəni 52 dəfə artıb.

Avrasiya İqtisadi İttifaqının daxili sərhədlərindəki problemlər

Avrasiya İqtisadi İttifaqında problemlər yalnız xarici sərhədlərlə kifayətlənmir. İttifaqın daxili sərhədlərində də problemlər var. Rusiyanın Belarusla sərhədində yaranan problemlər yaxşı məlumdur. Ziddiyyətlər həmçinin Avrasiya İqtisadi İttifaqına girişindən sonra Qırğızıstan və Qazaxıstan sərhədində də ortaya çıxıb.

Faktiki olaraq, Qazaxıstan və Qırğızıstan arasında proteksionizm şüarları altında ticarət müharibəsi başlanıb. Bəzi malların daşınmasına məhdudiyyətlər tətbiq edilib və nəqliyyat-gömrük fakturalarının doldurulması proseduru yaranıb. Hər şey lokal maraqlar nöqteyi-nəzərindən tamamilə başa düşüləndir, amma bu, malların azad hərəkəti ideyasını aradan qaldırır və Avrasiya İqtisadi İttifaqının sonrakı inkişafını şübhə altına qoyur.

İttifaq üzrə (görə) partnyorlar hərçənd (heç olmasa) və Avrasiya inteqrasiyası haqqında danışırlar (deyirlər), təcrübədə maksimum üzrə (görə) müxtəlif sferalarda (hər şeydən əvvəl ticarətdə) nizama salma üzrə (görə) səlahiyyətləri saxlamağa çalışırlar və fövqəlmilli səviyyəyə onların ötürülməsinə müqavimət göstərirlər. Tipik nümunə – YEAES-in yeni Gömrük kodeksinin uyğunlaşdırılmasının prosesidir.

Dekorativ müvəffəqiyyət

Keçən il Avrasiya İqtisadi İttifaqında üzvlərin sayı üçdən beşə yüksəldi. Amma bu, dekorativ müvəffəqiyyətdir. Çin mallarının transkontinental tranziti üçün hab kimi Qazaxıstan və Qırğızıstanın cazibədarlığı məhz vahid gömrük məkanının yaranmasından sonra artıb.

Qırğızıstanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına girişin təcrübəsi göstərir ki, ölkələr arasında iqtisadi inkişaf səviyyəsi və dövlət idarəçiliyinin keyfiyyətində əhəmiyyətli fərqlər qalır. Çoxtərəfli inteqrasiya haqqında danışmaq və risklərdən qaçmağa ümid etmək olduqca çətindir.

Publika.az

Bölmənin digər xəbərləri

19 Yanvar 2017 İranda Yeni “Türk açılımı”. Türk fraksiyası İranın Qarabağ siyasətinə təsir edə bilərmi..
09 Yanvar 2017 İranın xarici siyasətimizə müdaxiləsi haradan qaynaqlanır?!
07 Yanvar 2017 ABŞ kəşfiyyatı təsdiqlədi: Putin Trampa kömək edib
02 Yanvar 2017 ÜFÜQDƏKİ TRAMP-PUTİN PAKTI – ”Mən Rusiya ilə yola getmək istəyirəm”
28 Dekabr 2016 Stratfor: “2017-ci ildə Rusiya üçün şans yaranacaq”
22 Dekabr 2016 Polşada böhran: Avropada ilk inqilab cəhdi, yoxsa şişirdilmiş siyasi qarşıdurma? - TƏHLİL
20 Dekabr 2016 “Səfir o zaman öldürülsəydi...” – Nyu York Tayms
19 Dekabr 2016 Yaxın Şərqdə İran-Türkiyə toqquşması
12 Dekabr 2016 Avropanın iç üzü: İstanbul olayı niyə terror sayılmadı?- Heyrәtamiz faktlar
06 Dekabr 2016 RUSİYANIN QARŞISINI YALNIZ NATO ALA BİLƏR! – Britaniyanın müdafiə naziri
04 Dekabr 2016 Kölgə MKİ-dən köhnə SSRİ proqnozu - Stratfor
27 Noyabr 2016 Qloballaşma- ümumbəşəri proses kimi
23 Noyabr 2016 “Türkiyə ABŞ və NATO çərçivəsində müttəfiqliyindən uzaqlaşmayacaq”
20 Noyabr 2016 Yeni Monro doktorinası: ABŞ dünyanı Rusiya ilə bölür?
14 Noyabr 2016 Rus-erməni ordusu Azərbaycana nə vəd edir?- TƏHLİL
12 Noyabr 2016 "Kürdüstan" projesində Azərbaycanı nə gözləyir?
10 Noyabr 2016 Amerikanın İraqda etdiyi kimi, Rusiya da Suriyada qalib gəlir?
08 Noyabr 2016 “Canavarlar” Putinin müharibəsinə qoşuldu – “CUKANOVİÇ İŞİ”
06 Noyabr 2016 “HDP kürdləri təmsil etsəydi sülh istəyərdi”
© 2016 www.sozcu.az - Bütün hüquqlar qorunur.

Ünvan: Ağsu şəh., Melaratorlar qəs., ev 7. m.6
Tel: 0202264228
Təsisçi Elşən Əlisoy - Mob: 055 972 53 53
email:Sozcu.az@gmail.com

Saytda yerləşdirilmiş hər bir materiala olan hüquqlar Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə, həmçinin müəlliflik hüququ qanunlarına əsasən qorunur.
Müəlliflərin mövqeyi redaksiyanın mövqeyi ilə uyğun gəlməyə bilər. Saytdakı materiallardan istifadə zamanı istinad zəruridir.